คีโต มีที่มาจากคำว่า คีโตเจนิคไดเอต (Ketogenic Diet) ซึ่งเป็นการเลือกกินเฉพาะโปรตีนและไขมันดี เพื่อทำให้เกิดกระบวนเผาผลาญไขมันที่เรียกว่า ‘คีโตสิส (Ketosis)’ ซึ่งมีส่วนสำคัญทำให้น้ำหนักลดลงได้อย่างรวดเร็ว

ภาวะคีโตสิสนั้น เกิดจากการที่ร่างกายได้รับคาร์โบไฮเดรตและน้ำตาลน้อยลงกว่าปกติ ทำให้ขาดแคลนแหล่งพลังงาน จนต้องดึงไขมันที่เก็บสะสมไว้มาใช้ ทั้งนี้ หากกินคีโตติดต่อกันเป็นระยะเวลาหนึ่ง อาจส่งผลให้ร่างกายเกิดความรู้สึกอ่อนล้า สมองสั่งการน้อยลง เหนื่อยง่าย กระหายน้ำบ่อย และขาดสารอาหารบางประเภทได้ เช่น วิตามินหรือกากใย ซึ่งจะก่อให้เกิดปัญหาท้องผูกตามมา เพราะขาดน้ำและแร่ธาตุ

ในบางคน อาจเกิดอาการไข้คีโต (Keto Flu) ทำให้ไม่สบายตัว รู้สึกคลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดหัวได้เช่นกัน แต่อาการเหล่านั้นจะค่อยๆ หายไปเองเมื่อร่างกายปรับสมดุลได้ในที่สุด

โดยทั่วไปของการลดน้ำหนักด้วยการกินแบบคีโตนั้น จะเน้น การลดแป้ง ลดน้ำตาล และเพิ่มไขมันดีกับโปรตีนในแต่ละมื้อ ซึ่งแต่ละสูตร มีสัดส่วนที่แตกต่างกัน ดังนี้

หากต้องการกินคีโตให้ได้ผล ก็ต้องมีการควบคุมอาหารอย่างจริงจัง เพราะคีโตคือรูปแบบการลดน้ำหนักที่ต้องควบคุมอาหาร หลายคนอาจสงสัยว่าแล้วคีโตสามารถกินอะไรได้บ้างและในการกินคีโตห้ามกินอะไรบ้าง โดยจะคลายข้อสงสัยให้ดังต่อไปนี้

การกินคีโต คือ การกินที่เหมาะกับผู้ที่ต้องการลดน้ำหนัก หรือผู้ที่มีไขมันสะสมมาก ผู้ที่ไม่สามารถออกกำลังกายหนักๆ เพราะมีปัญหาทางร่างกาย เช่น ข้อเข่าเสื่อม ก็สามารถกินคีโตได้เช่นกัน

นอกจากนี้ มีการศึกษาว่าผู้ป่วยอัลไซเมอร์หากกินอาหารคีโตจะทำให้ชะลอการพัฒนาของโรคได้เหมือนกับผู้ป่วยโรคลมชัก ทั้งนี้ หากมีโรคประจำตัวก็ควรปรึกษากับแพทย์ก่อนเริ่มกินคีโต เพื่อให้เหมาะสมและไม่เป็นอันตรายกับร่างกายตนเองด้วย

ผู้ที่ควรหลีกเลี่ยงวิธีลดน้ำหนักด้วยการกินอาหารคีโตนั้น ได้แก่

• คนท้อง เพราะการกินคีโตจะจำกัดปริมาณโปรตีนอยู่ที่ 15% ซึ่งคนท้องควรได้รับโปรตีน 20% จึงจะเพียงพอและเหมาะสม
• ผู้ที่มีปัญหาไทรอยด์ การกินคีโตอาจทำให้ต่อมไทรอยด์ทำงานผิดปกติ
• ผู้ที่ตัดถุงน้ำดีออกแล้ว เพราะร่างกายจะไม่สามารถสลายไขมันที่ได้รับจากการกินอาหารคีโตเข้าไปได้
• ผู้ที่มีประวัติการเจ็บป่วยเกี่ยวกับลำไส้ หรือระบบทางเดินอาหาร เนื่องจากการกินคาร์โบไฮเดรตในปริมาณต่ำจะลดความหลากหลายของจุลินทรีย์ในลำไส้
• ผู้ที่มีปัญหาการเผาผลาญไขมัน การกินคีโตจะทำให้เกิดการสะสมของไขมัน คอเลสเตอรอลในเลือดสูง มีความเสี่ยงเกิดโรคต่างๆ ตามมา
• ผู้ที่เป็นโรคไต การกินคีโตจำเป็นต้องกินโปรตีนเยอะ อาจเกิดภาวะไตเสื่อมได้
• ผู้ที่เป็นโรคเบาหวาน เฉพาะผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 1 ที่มีภาวะขาดฮอร์โมนอินซูลิน ร่างกายไม่สามารถใช้น้ำตาลได้ หากกินคีโตจะทำให้คีโตในเลือดสูง เกิดภาวะเลือดเป็นกรดร่วมกับน้ำตาลในเลือดสูงได้ แต่ผู้ป่วยเบาหวานประเภทที่ 2 สามารถกินคีโตได้ ทั้งนี้ ควรปรึกษาแพทย์ร่วมด้วย
• ผู้ที่มีปัญหาตับ ตับทำหน้าที่เผาผลาญไขมัน เมื่อกินคีโตจนร่างกายเข้าสู่ภาวะคีโตสิส จะทำให้ตับทำงานหนักกว่าปกติ
• เด็กและวัยรุ่น เพราะควรได้รับสารอาหารที่เพียงพอและเหมาะสมต่อการเจริญเติบโต

การกินคีโตนั้นจะเห็นผลได้อย่างชัดเจนในช่วงแรกๆ น้ำหนักจะลดลงจนผู้ที่กินคีโตรู้สึกพึงพอใจและอยากจะทำไปเรื่อยๆ แต่ไม่ควรทำต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน เนื่องจากว่าการกินคีโตทำให้ร่างกายต้องตัดผัก ผลไม้ หรือสารอาหารบางอย่างออกไป ทำให้อาจเกิดภาวะขาดสารอาหาร และอาจเกิดโรคต่างๆ ตามมาได้

การกินคีโตติดต่อกันในระยะยาวอาจส่งผลทำให้เกิดนิ่วในไต ไขมันพอกตับ มีภาวะตับผิดปกติ เกิดโรคกระดูกพรุน และยังมีปัจจัยเสี่ยงเกิดโรคหัวใจได้ด้วย จึงควรกินอย่างถูกวิธีและเลือกกินให้หลากหลายจะได้กินอาหารคีโตแบบไม่เครียด

หากไม่อยากให้การกินอาหารคีโตน่าเบื่อ และไม่อยากเคร่งเครียดกับการเลือกว่าอะไรควรหรือไม่ควรกินมากเกินไป ก็ลองเปลี่ยนมากินอาหารบางชนิดที่ดีต่อร่างกาย เช่น เส้นบุก เส้นแก้ว หรือผักอบกรอบ ก็จะทำให้มื้ออาหารมีความหลากหลายมากขึ้น หรือหาผลิตภัณฑ์ทดแทนมื้ออาหารที่ให้สารอาหารครบถ้วน ที่จะช่วยให้สามารถควบคุมปริมาณอาหาร โดยไม่ต้องอดอาหาร ก็จะทำให้การลดน้ำหนักไม่น่าเบื่ออีกต่อไป

คีโต คือ การลดอาหารประเภทแป้ง น้ำตาล และหันมากินโปรตีนกับไขมันอย่างเหมาะสมมากขึ้น เพื่อช่วยในการลดน้ำหนัก แต่การกินคีโตก็จะเห็นผลในช่วงแรกๆ ที่เริ่มกินและอาจส่งผลเสียต่อร่างกายในระยะยาวได้ เช่น อาจทำให้มีปัญหาตับ ไต โรคหัวใจตามมา ขาดสารอาหารที่จำเป็น ผิวพรรณไม่ผุดผ่อง สมาธิไม่จดจ่อเพราะสมองล้าได้ เนื่องจากร่างกายเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว

การกินคีโตจึงควรอยู่ในการดูแลของผู้เชี่ยวชาญ และผู้ที่คิดจะทำก็ต้องมีร่างกายที่เตรียมพร้อม แต่นอกจากการกินอาหารคีโต ยังมีหนทางลดน้ำหนักอีกมากมายที่เห็นผลระยะยาวและทำให้สุขภาพดี เช่น การออกกำลังกาย กินอาหารที่มีประโยชน์ เพื่อให้ได้รับสารอาหารที่เหมาะสม ก็จะช่วยให้มีน้ำหนักอยู่ในเกณฑ์เหมาะสมและมีสุขภาพดีได้เช่นกัน